Vaksina dhe ilaçe për udhëtim | Çfarë të kontrolloni para nisjes

Kur planifikojmë një udhëtim jashtë Europës, zakonisht mendojmë për pasaportën, biletat, hotelin dhe valixhen. Por për disa destinacione ka edhe një pyetje tjetër shumë të rëndësishme: a më duhet ndonjë vaksinë, injeksion apo ilaç parandalues para nisjes?

Kjo vlen sidomos për udhëtime drejt Afrikës, Azisë, Amerikës së Jugut, zonave tropikale, vendeve me risk për malarie, ose udhëtimeve fetare si Hajj dhe Umrah.

Jo çdo udhëtar ka nevojë për të njëjtat vaksina. Rekomandimi varet nga vendi, zona ku do të qëndroni, kohëzgjatja e udhëtimit, mosha, gjendja shëndetësore, shtatzënia, barnat që përdorni dhe vaksinat që keni bërë më parë.

Prandaj, kontrolli duhet bërë gjithmonë sipas destinacionit konkret.

Pse vaksinat për udhëtim nuk janë njësoj për të gjithë?

Një udhëtim 5-ditor në Dubai nuk ka të njëjtin profil risku si një udhëtim në Tanzani, Zanzibar, Indi, Brazil, Peru apo Nepal. Edhe brenda të njëjtit vend, rekomandimet mund të ndryshojnë sipas zonës.

Për shembull, një qytet i madh mund të ketë risk më të ulët për disa sëmundje, ndërsa zonat rurale, pyjore ose tropikale mund të kërkojnë më shumë kujdes. Kjo është arsyeja pse vaksinat dhe barnat parandaluese nuk zgjidhen “me listë të përgjithshme”, por sipas itinerarit.

Vaksina e etheve të verdha

Vaksina: vaksina kundër etheve të verdha
Ku kontrollohet më shpesh: Afrika Sub-Sahariane dhe Amerika e Jugut tropikale

Vaksina e etheve të verdha është një nga vaksinat më të njohura të udhëtimit. Në disa vende rekomandohet për mbrojtje personale, ndërsa në disa raste mund të kërkohet edhe si certifikatë vaksinimi për hyrje në shtet.

Kjo vaksinë diskutohet shpesh për udhëtime drejt vendeve si Ghana, Nigeria, Uganda, Kenya, Tanzania, Angola, Kamerun, Kongo, Republika Demokratike e Kongos, Senegal, Benin, Togo dhe Mali.

Në Amerikën e Jugut mund të kontrollohet për udhëtime në zona të Brazilit, Perusë, Bolivisë, Kolumbisë, Ekuadorit, Venezuelës, Guajanës dhe zonave pranë Amazonës.

Pika kryesore është kjo: nuk mjafton vetëm emri i shtetit. Duhet parë zona konkrete ku do të udhëtoni dhe nëse kërkohet certifikatë ndërkombëtare vaksinimi.

Tabletat kundër malaries

Barnat që përdoren më shpesh: atovaquone/proguanil, doxycycline, mefloquine, chloroquine
Në raste të veçanta: tafenoquine ose primaquine, vetëm me kontroll specifik mjekësor

Malaria nuk parandalohet zakonisht me një vaksinë për udhëtarët. Në shumë destinacione, mbrojtja bëhet me tableta parandaluese.

Barnat më të përdorura ndërkombëtarisht janë atovaquone/proguanil, doxycycline dhe mefloquine. Në disa zona ku paraziti është ende i ndjeshëm ndaj saj, mund të përdoret chloroquine. Tafenoquine dhe primaquine kërkojnë kujdes të veçantë, sepse nuk përdoren pa kontroll për mungesën e enzimës G6PD.

Tabletat kundër malaries diskutohen shpesh për udhëtime në Afrikën Sub-Sahariane, pjesë të Amazonës, disa zona të Azisë Jugore dhe Juglindore, si edhe disa destinacione në Oqeani.

Këto barna nuk duhen zgjedhur pa këshillë profesionale, sepse skema ndryshon sipas vendit, rezistencës së malaries, ditëve të qëndrimit dhe gjendjes shëndetësore të udhëtarit.

Vaksina meningokokale ACWY

Vaksina: meningococcal ACWY vaccine
Ku është veçanërisht e rëndësishme: Hajj, Umrah dhe “meningitis belt” në Afrikë

Për personat që udhëtojnë drejt Arabisë Saudite për Hajj ose Umrah, vaksina meningokokale ACWY është një nga vaksinat më të rëndësishme për t’u kontrolluar. Ajo mbron ndaj disa grupeve të meningokokut: A, C, W dhe Y.

Kjo vaksinë lidhet me faktin që Hajj dhe Umrah mbledhin shumë njerëz nga vende të ndryshme në një hapësirë të përbashkët. Për këtë arsye, kërkesat për vaksinim duhet të kontrollohen përpara nisjes.

Vaksina meningokokale mund të diskutohet edhe për udhëtime në “meningitis belt” në Afrikë, një zonë që shtrihet afërsisht nga Senegali deri në Etiopi, sidomos gjatë sezonit të thatë.

Vaksina e hepatitit A

Vaksina: hepatitis A vaccine
Ku kontrollohet më shpesh: Azi, Afrikë, Amerikë Latine dhe Lindje e Mesme

Hepatiti A është një nga vaksinat më të shpeshta të udhëtimit. Ajo diskutohet për shumë destinacione jashtë Europës Perëndimore, veçanërisht kur udhëtimi është drejt vendeve ku risku është më i lartë.

Kjo vaksinë mund të kontrollohet për udhëtime drejt Indisë, Pakistanit, Bangladeshit, Nepalit, Sri Lankës, Tajlandës, Vietnamit, Kamboxhias, Indonezisë, Filipineve, Egjiptit, Marokut, Tunizisë, Kenyas, Tanzanisë, Perusë dhe Brazilit.

Në disa raste mund të kombinohet me vaksinën e hepatitit B, në varësi të nevojës dhe skemës së vaksinimit.

Vaksina e tifos

Vaksina: typhoid vaccine
Format: injeksion ose vaksinë orale, sipas disponueshmërisë

Vaksina e tifos kontrollohet shpesh për udhëtime në Azi Jugore, Afrikë dhe disa vende të Amerikës Latine. Ajo është veçanërisht e rëndësishme për udhëtime drejt Indisë, Pakistanit, Bangladeshit, Nepalit dhe Sri Lankës.

Kjo vaksinë shpesh harrohet, sepse shumë njerëz fokusohen vetëm te malaria ose ethet e verdha. Por për disa destinacione, tifoja është një nga vaksinat që duhet diskutuar realisht para nisjes.

Vaksina e hepatitit B

Vaksina: hepatitis B vaccine
Ku kontrollohet: udhëtime të gjata, procedura mjekësore/dentare jashtë vendit, kontakte me risk, Hajj/Umrah

Hepatiti B nuk varet vetëm nga destinacioni, por edhe nga lloji i udhëtimit. Kjo vaksinë mund të jetë e rëndësishme për udhëtarët që qëndrojnë gjatë, punojnë në terren, bëjnë procedura mjekësore ose dentare jashtë vendit, ose udhëtojnë në situata ku mund të ketë kontakt me gjak apo instrumente jo sterile.

Për disa udhëtime, mjeku mund të rekomandojë vaksinën e hepatitit B ose vaksinën e kombinuar hepatit A + hepatit B.

Vaksina kundër tërbimit

Vaksina: rabies vaccine
Ku kontrollohet më shpesh: Indi, Nepal, Tajlandë, Vietnam, Kamboxhia, Filipine, Indonezi, Afrikë dhe Amerikë Latine

Vaksina kundër tërbimit nuk është për çdo udhëtar. Ajo diskutohet më shumë për udhëtime të gjata, qëndrime në zona rurale, udhëtime me fëmijë, ose destinacione ku mund të ketë kontakt me qen, majmunë apo kafshë të tjera.

Kjo vaksinë nuk e heq nevojën për trajtim pas kafshimit, por e bën situatën më të menaxhueshme dhe më të sigurt, sidomos në vende ku ndihma mjekësore mund të jetë larg.

Vaksina e encefalitit japonez

Vaksina: Japanese encephalitis vaccine
Ku kontrollohet: Azi Jugore dhe Juglindore, sidomos zona rurale

Vaksina e encefalitit japonez mund të merret në konsideratë për udhëtime më të gjata ose qëndrime në zona rurale të vendeve si India, Nepali, Tajlanda, Vietnami, Kamboxhia, Laosi, Indonezia dhe Filipinet.

Nuk është vaksinë tipike për një udhëtim të shkurtër urban. Por për udhëtime rurale, qëndrime të gjata, vullnetarizëm ose ekspozim të shtuar ndaj mushkonjave, duhet kontrolluar.

Vaksina e polios ose doza përforcuese

Vaksina: IPV ose dozë përforcuese ndaj poliomielitit
Ku kontrollohet: vende ku poliovirusi është në qarkullim ose ka shpërthime

Poliomieliti duhet kontrolluar për udhëtime drejt vendeve ku virusi mund të jetë ende në qarkullim ose ku ka pasur shpërthime. Këtu mund të përfshihen Afganistani, Pakistani, Somalia, Jemeni, Sudani, Etiopia, Nigeria, Republika Demokratike e Kongos dhe vende të tjera që ndryshojnë sipas situatës epidemiologjike.

Për disa udhëtarë mund të rekomandohet një dozë përforcuese, sidomos nëse vaksinat bazë janë bërë shumë vite më parë.

Acetazolamide për udhëtime në lartësi

Barni: acetazolamide
Ku diskutohet: Peru, Bolivia, Tibet, Nepal trekking, Kilimanjaro

Acetazolamide nuk është vaksinë. Është një bar që mund të përdoret për parandalimin ose menaxhimin e sëmundjes së lartësisë në udhëtime ku ngjitja bëhet shpejt dhe lartësia është e madhe.

Ky bar diskutohet për udhëtime në vende si Cusco në Peru, La Paz në Bolivi, Tibet, trekking në Nepal ose ngjitje si Kilimanjaro.

Nuk është i nevojshëm për çdo udhëtar dhe nuk duhet marrë pa këshillë mjekësore, sepse ka kundërindikacione dhe mund të mos jetë i përshtatshëm për çdo person.

Kur duhet bërë kontrolli?

Kontrolli për vaksina dhe ilaçe udhëtimi duhet bërë idealisht 4–6 javë para nisjes. Disa vaksina kërkojnë kohë për të krijuar mbrojtje. Disa të tjera mund të kërkojnë më shumë se një dozë.

Nëse udhëtimi është vendosur në moment të fundit, përsëri ia vlen të kërkohet këshillë. Edhe një konsultë e vonë mund të ndihmojë për të kuptuar cilat vaksina, tableta ose dokumente duhen kontrolluar.

Përfundim

Udhëtimet jashtë Europës nuk kanë gjithmonë të njëjtat kërkesa shëndetësore. Për disa destinacione, mund të nevojitet vaksina e etheve të verdha. Për të tjera, tableta kundër malaries. Për Hajj dhe Umrah, duhet kontrolluar vaksina meningokokale ACWY. Për shumë udhëtime në Azi, Afrikë ose Amerikë Latine, mund të diskutohen vaksina si hepatiti A, tifoja, hepatiti B, rabies, encefaliti japonez ose polio.

Përpara se të niseni, kontrolloni destinacionin, itinerarin dhe historikun tuaj të vaksinimit. Një udhëtim i sigurt nuk fillon në aeroport. Fillon me përgatitje të saktë.

Shënim: Ky artikull është informues dhe nuk zëvendëson konsultën me mjekun, farmacistin ose qendrën e specializuar të mjekësisë së udhëtimit. Vaksinat dhe ilaçet duhen zgjedhur sipas destinacionit, gjendjes shëndetësore dhe historikut të vaksinimit.

Brisiana Likaj