Kur një prind dëgjon për vaksinën kundër HPV-së, pyetja e parë është shpesh: “Përse duhet t’ia bëj fëmijës tim në moshën 13-vjeçare?” Për shumë vite, kjo vaksinë është lidhur kryesisht me parandalimin e kancerit të qafës së mitrës. Por historia është më e gjerë. HPV mund të shkaktojë sëmundje si te vajzat, ashtu edhe te djemtë.
Viti 2026 solli dy ndryshime të rëndësishme në Shqipëri: përfshirjen e djemve 13-vjeçarë në programin publik dhe kalimin nga vaksina 4-valente te vaksina 9-valente. Çfarë do të thotë kjo për familjet?
Nga 1 janari, programi shqiptar përfshin edhe djemtë 13-vjeçarë. Më 30 shtator, Ministria e Shëndetësisë njoftoi kalimin te vaksina HPV 9-valente, e cila mbulon nëntë tipe të virusit në vend të katër.
Për ta vendosur këtë ndryshim në kontekst, lexoni edhe kalendarin shqiptar të vaksinimit të fëmijëve.
Çfarë është HPV dhe pse ka rëndësi?
HPV është shkurtimi për Human Papillomavirus, ose papillomavirusi njerëzor. Nuk bëhet fjalë për një virus të vetëm, por për një familje të madhe virusesh. Disa tipe shkaktojnë lytha gjenitale; të tjera lidhen me ndryshime qelizore që mund të zhvillohen në kancer pas shumë vitesh.
Shumica e infeksioneve HPV largohen vetë. Problemi është se disa infeksione mund të vazhdojnë për një kohë të gjatë, veçanërisht ato të shkaktuara nga tipe me rrezik të lartë. Infeksioni i vazhdueshëm mund të kontribuojë në zhvillimin e kancerit të qafës së mitrës, anusit dhe disa kancereve të tjera.
Vaksina synon të parandalojë infeksionet e reja nga tipet që mbulon. Ajo nuk shërben për trajtimin e një infeksioni ekzistues.
Vaksina 4-valente dhe 9-valente: ku ndryshojnë?
Fjala “valente” tregon numrin e tipeve të HPV-së kundër të cilave është projektuar mbrojtja vaksinale. Nuk tregon numrin e dozave dhe as përqindjen e efektivitetit.
| Vaksina | Tipet HPV që mbulon |
|---|---|
| 4-valente | 6, 11, 16, 18 |
| 9-valente | 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 |
Tipet 16 dhe 18 janë ndër shkaktarët kryesorë të kancereve të lidhura me HPV-në. Pesë tipet shtesë të vaksinës 9-valente — 31, 33, 45, 52 dhe 58 — janë gjithashtu tipe me rrezik të lartë. Ndërsa tipet 6 dhe 11 lidhen kryesisht me lythat gjenitale.
Kjo do të thotë se vaksina e re zgjeron spektrin e mbrojtjes. Nuk do të thotë se parandalon çdo infeksion HPV ose çdo rast kanceri.
Përse tani vaksinohen edhe djemtë?
Sepse HPV nuk është vetëm një çështje e shëndetit të grave. Te meshkujt, virusi lidhet me lythat gjenitale dhe me disa kancere, përfshirë ato të anusit, penisit dhe pjesës së pasme të gojës e fytit.
Vaksinimi i djemve synon mbrojtjen e tyre individuale. Në nivel popullate, rritja e mbulimit të vaksinimit mund të ndihmojë edhe në uljen e qarkullimit të tipeve të virusit që mbulohen nga vaksina.
Prandaj, pyetja nuk është më vetëm “A duhet vaksinuar vajza ime?”, por “Si mund ta mbroj fëmijën tim përpara se të ekspozohet ndaj HPV-së?”
Pse mosha 13 vjeç dhe sa doza duhen në Shqipëri?
Vaksinimi rekomandohet në adoleshencën e hershme sepse synon të krijojë mbrojtje përpara ekspozimit ndaj virusit. Nuk është një vlerësim i sjelljes së fëmijës dhe as një nxitje për aktivitet seksual.
Sipas përgjigjes zyrtare të Institutit të Shëndetit Publik të marsit 2026, programi publik shqiptar ofronte një dozë falas në qendrat shëndetësore për vajzat dhe djemtë 13-vjeçarë. OBSH-ja e njeh skemën me një dozë si alternativë të mbështetur nga provat për grupmosha të caktuara.
Megjithatë, njoftimi i shtatorit për kalimin te vaksina 9-valente nuk specifikonte një skemë të përditësuar dozimi. Prindërit duhet të konfirmojnë në qendrën shëndetësore produktin dhe skemën në fuqi. Për fëmijët me imunitet të dobësuar mund të nevojiten doza shtesë.
A është e sigurt vaksina HPV? Po fertiliteti?
Vaksinat HPV janë studiuar në prova klinike dhe vazhdojnë të monitorohen pas përdorimit. Për vaksinën 9-valente, të dhënat e sigurisë përfshijnë mijëra pjesëmarrës në studime dhe përvojë të gjerë nga programet e vaksinimit.
Reagimet e zakonshme përfshijnë dhimbje, skuqje ose ënjtje në vendin e injeksionit, dhimbje koke dhe ndonjëherë temperaturë. Te adoleshentët mund të ndodhë edhe të fikët rreth momentit të injeksionit, ndaj rekomandohet qëndrimi ulur dhe vëzhgimi pas vaksinimit.
Një shqetësim i shpeshtë është fertiliteti. Sipas CDC-së, monitorimi i sigurisë nuk ka gjetur prova që vaksinat HPV shkaktojnë probleme riprodhuese. Përkundrazi, parandalimi i disa kancereve mund të shmangë trajtime që në të ardhmen mund të dëmtojnë fertilitetin.
Reaksionet alergjike të rënda janë shumë të rralla, por kërkojnë ndihmë urgjente. Tregojini personelit çdo alergji të rëndë ndaj një doze ose përbërësi të mëparshëm; qëndroni për vëzhgim pas injeksionit sipas udhëzimit të tij. Në Shqipëri, për vështirësi në frymëmarrje ose ënjtje të fytyrës e gjuhës, kontaktoni urgjencën në 127.
A duhet një vaksinë tjetër nëse është bërë më parë 4-valentja?
Jo automatikisht. Kalimi i një programi kombëtar te një produkt me mbulim më të gjerë nuk do të thotë se çdo person i vaksinuar më parë duhet ta përsërisë vaksinimin.
Nevoja për doza të tjera vlerësohet sipas historikut të vaksinimit, moshës, gjendjes së imunitetit dhe rekomandimeve zyrtare. Për një fëmijë të vaksinuar më parë, konsultimi me qendrën shëndetësore është rruga e duhur.
A nevojitet ende kontrolli për kancerin e qafës së mitrës?
Po. Vaksinimi dhe depistimi kanë role të ndryshme. Vaksina ul rrezikun e infeksioneve nga tipet që mbulon. Depistimi synon të identifikojë infeksione me rrezik të lartë ose ndryshime qelizore përpara zhvillimit të kancerit.
Prandaj, gratë duhet të ndjekin rekomandimet e depistimit sipas moshës dhe programit përkatës, edhe nëse janë vaksinuar kundër HPV-së.
LEXO UDHËZUESIN KRYESOR
Vaksinat e fëmijëve në Shqipëri: kalendari, përfitimet dhe siguria
Njihuni me kalendarin kombëtar, vaksinat e fëmijërisë dhe përgjigjet ndaj pyetjeve më të shpeshta të prindërve.
Përfundimi: Dy ndryshimet e vitit 2026 e kanë zgjeruar programin shqiptar të mbrojtjes ndaj HPV-së. Vaksinimi i djemve dhe përdorimi i vaksinës 9-valente kanë një qëllim të përbashkët: të parandalojnë sot infeksione që mund të shkaktojnë sëmundje serioze shumë vite më vonë.
Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin mjekësor. Për skemën dhe kriteret e vaksinimit në Shqipëri, ndiqni udhëzimet aktuale të ISHP-së dhe qendrës shëndetësore.
Burimet dhe referencat
- Ministria e Shëndetësisë — Kalimi në vaksinën HPV 9-valente, 30 shtator 2026.
- ISHP — Regjistri i kërkesave dhe përgjigjeve 2026, f. 11–12.
- EMA — Gardasil 9, përbërja, përdorimi dhe siguria.
- OBSH — HPV vaccines, rekomandimet e skemave.
- CDC — Siguria e vaksinave HPV dhe fertiliteti.
- CDC — Parandalimi dhe depistimi i kancerit të qafës së mitrës.