Fryrje barku, tretje e rënduar, diarre pas antibiotikëve, shqetësime me zorrën… shumë njerëz në një moment pyesin: “A më duhet një probiotik?”
Përgjigjja nuk është gjithmonë “po”, por probiotikët mund të jenë shumë të dobishëm kur zgjidhen dhe përdoren siç duhet.
Çfarë janë probiotikët?
Probiotikët janë mikroorganizma të gjallë, zakonisht baktere të mira, që kur merren në sasinë e duhur mund të japin përfitim për shëndetin. Më thjesht: janë baktere të dobishme që ndihmojnë në ruajtjen e ekuilibrit të florës intestinale.
Në trupin tonë jetojnë miliarda mikroorganizma. Shumë prej tyre janë të dobishëm dhe marrin pjesë në tretje, në mbrojtjen e zorrës dhe në funksionimin normal të sistemit imunitar.
Kur ky ekuilibër prishet, mund të shfaqen shqetësime si fryrje, gazra, diarre, kapsllëk ose ndjesi tretjeje jo të mirë.
Pse janë të rëndësishëm?
Probiotikët nuk janë “ilaç magjik”, por mund të ndihmojnë në disa situata konkrete.
Ata mund të ndihmojnë në:
- ruajtjen e ekuilibrit të florës intestinale
- mbështetjen e tretjes normale
- uljen e riskut për diarre të lidhur me antibiotikët
- mbështetjen e barrierës natyrale të zorrës
- funksionimin normal të imunitetit
- reduktimin e disa simptomave si fryrja ose parehatia intestinale, në varësi të rastit
Pika më e rëndësishme është kjo: jo çdo probiotik bën të njëjtën gjë. Efekti varet nga lloji i bakterit, strain-i specifik, doza dhe arsyeja pse po e përdor.
Kur duhen përdorur probiotikët?
1. Gjatë ose pas antibiotikëve
Kjo është një nga situatat më të zakonshme.
Antibiotikët nuk dallojnë gjithmonë mes baktereve “të këqija” dhe baktereve “të mira”. Për këtë arsye, gjatë përdorimit të tyre flora intestinale mund të prishet dhe disa persona mund të kenë diarre, fryrje ose parehati në stomak.
Në këto raste, një probiotik i zgjedhur mirë mund të ndihmojë në uljen e riskut për diarre të lidhur me antibiotikët.
Si përdoret zakonisht?
Probiotiku merret disa orë larg antibiotikut, jo në të njëjtin moment. Për shembull, nëse antibiotiku merret në mëngjes dhe darkë, probiotiku mund të merret në mesditë. Kjo bëhet që antibiotiku të mos e dëmtojë probiotikun menjëherë.
2. Kur ka diarre ose çrregullim të tretjes
Në disa raste, probiotikët mund të ndihmojnë në rikthimin e ekuilibrit të zorrës pas një episodi diarreje ose pas një periudhe kur tretja nuk është normale.
Megjithatë, nëse diarrea është e fortë, zgjat disa ditë, shoqërohet me temperaturë, gjak në feçe, dehidratim ose dhimbje të forta, nuk duhet trajtuar vetëm me probiotik. Duhet kontaktuar mjeku.
3. Te fryrja, gazrat dhe zorra e irrituar
Disa njerëz përdorin probiotikë për fryrje, gazra ose simptoma të zorrës së irrituar. Në këto raste, probiotikët mund të ndihmojnë, por përgjigjja është individuale.
Dikujt i bëjnë shumë mirë, dikujt pak, dhe dikujt mund t’i shtojnë gazrat në fillim. Prandaj është e rëndësishme të provohet për një periudhë të arsyeshme, zakonisht 2–4 javë, dhe të vëzhgohet reagimi.
Nëse pas disa javësh nuk ka asnjë përmirësim, ndoshta nuk është probiotiku i duhur ose problemi nuk lidhet me florën intestinale.
4. Te fëmijët, por me kujdes
Probiotikët përdoren shpesh edhe te fëmijët, sidomos gjatë antibiotikëve ose pas shqetësimeve me tretjen. Por te fëmijët duhet zgjedhur produkt i përshtatshëm për moshën, me dozë të qartë dhe me udhëzim profesional.
Nuk duhet dhënë çdo probiotik i të rriturve te fëmijët.
5. Pas periudhave me ushqyerje jo të mirë
Stresi, udhëtimet, ushqyerja e çrregullt, mungesa e fibrave dhe përdorimi i shpeshtë i ushqimeve të përpunuara mund të ndikojnë te flora intestinale. Në këto raste, probiotikët mund të ndihmojnë, por nuk zëvendësojnë ushqimin e mirë.
Nëse dieta është shumë e varfër, probiotiku vetëm nuk mjafton. Zorra ka nevojë edhe për fibra, ujë, fruta, perime dhe ushqime të fermentuara.
Si të zgjedhësh një probiotik të mirë?
Kur zgjedh një probiotik, mos shiko vetëm numrin e miliardave në kuti.
Shiko këto pika:
1. Strain-i specifik
Një probiotik cilësor duhet të tregojë jo vetëm emrin e bakterit, por edhe strain-in. Për shembull, jo vetëm “Lactobacillus”, por emër më të plotë me kodin përkatës.
2. CFU
CFU tregon numrin e mikroorganizmave të gjallë. Por më shumë nuk do të thotë gjithmonë më mirë. Rëndësi ka që doza të jetë e përshtatshme dhe e mbështetur nga përdorimi klinik.
3. Qëndrueshmëria
Disa probiotikë kanë nevojë për frigorifer, disa jo. Kjo duhet respektuar, sepse probiotikët janë mikroorganizma të gjallë.
4. Qëllimi i përdorimit
Një probiotik për përdorim gjatë antibiotikëve nuk është domosdoshmërisht i njëjti me atë për fryrje ose për zorra të irrituara.
5. Cilësia e markës
Zgjidh produkte me etiketë të qartë, dozë të saktë, strain-e të deklaruara dhe prodhues serioz.
A kanë efekte anësore?
Te shumica e njerëzve të shëndetshëm, probiotikët tolerohen mirë. Në fillim mund të japin pak gazra ose fryrje, sidomos ditët e para. Zakonisht kjo kalon.
Por ka disa raste ku duhet kujdes:
- persona me imunitet shumë të dobët
- pacientë në gjendje të rëndë
- persona me kateter venoz qendror
- foshnja premature
- persona me sëmundje serioze kronike
Në këto raste, probiotikët duhen përdorur vetëm me këshillë mjekësore.
Probiotik apo prebiotik?
Këto dy terma ngatërrohen shpesh.
Probiotikët janë bakteret e mira.
Prebiotikët janë ushqimi për bakteret e mira.
Prebiotikët zakonisht janë fibra që ndihmojnë rritjen e baktereve të dobishme në zorrë. Gjenden në ushqime si qepa, hudhra, banania, tërshëra, bishtajoret dhe disa fibra të veçanta.
Shpesh, një kombinim i mirë i dietës me fibra dhe një probiotiku cilësor jep rezultat më të mirë sesa probiotiku i vetëm.
Përfundim
Probiotikët janë të rëndësishëm sepse ndihmojnë në ruajtjen e ekuilibrit të florës intestinale, sidomos në periudha kur zorra është e stresuar: gjatë antibiotikëve, pas diarresë, gjatë fryrjes apo kur tretja nuk funksionon mirë.
Por zgjedhja duhet bërë me kujdes. Nuk mjafton të marrësh “çfarëdo probiotiku”. Duhet parë strain-i, doza, cilësia, qëllimi i përdorimit dhe gjendja e personit.
Nëse nuk je i sigurt cili probiotik të përshtatet, pyet farmacistin. Një probiotik i zgjedhur mirë mund të ndihmojë shumë; një zgjedhje rastësore shpesh nuk jep rezultat.
Burimet ku bazohet artikulli
Përkufizimi i probiotikëve si “mikroorganizma të gjallë që, në sasi të mjaftueshme, japin përfitim shëndetësor” vjen nga konsensusi shkencor i ISAPP/FAO-WHO.
https://www.nature.com/articles/nrgastro.2014.66
NIH/NCCIH përmbledh evidencën për përdorimin e probiotikëve, përfshirë sigurinë, përdorimin gjatë antibiotikëve dhe kujdesin te persona me imunitet të dobët ose gjendje të rëndë shëndetësore.
https://www.nccih.nih.gov/health/probiotics-usefulness-and-safety
World Gastroenterology Organisation thekson se efektet e probiotikëve janë strain-specific dhe duhen lidhur me strain-in, dozën dhe përfitimin e studiuar, jo me termin e përgjithshëm “probiotik”.
https://www.worldgastroenterology.org/guidelines/probiotics-and-prebiotics/probiotics-and-prebiotics-english